Apiti Blog

Duurzaamheid: De gemeenteraadsverkiezingen 2010

Door: Haitham Zoorob

De gemeenteraadsverkiezingen 2010 staan voor de deur. Kies- of stemwijzers zijn weer volop in de belangstelling en volgens opiniepeilingen is voorlopig toch nog bijna de helft van de kiesgerechtigden van plan om ook daadwerkelijk te gaan stemmen.

Is de bevolking werkelijk niet geïnteresseerd in wat er in zijn of haar gemeente en dus directe leefomgeving gebeurt? Heeft men te weinig vertrouwen meer in de (lokale) politiek? De bestaande stemwijzers geven voor veel mensen soms verrassende stemadviezen. In het kader van deze kleine studie willen we een overzicht geven ten aanzien van het duurzaamheidsbeleid van de verschillende gemeenten en wat de verkiesbare partijen hierover in hun programma hebben opgenomen. Het moge duidelijk zijn dat in sommige gemeenten meer aandacht is voor dit aspect van het beleid dan in andere en dat ook tussen de partijen onderling de accenten behoorlijk kunnen verschillen. Wij willen hier een indicatie geven van wat er al is per gemeente en waarover men kan kiezen.

Kennis over duurzaamheid op lokaal niveau
Duurzaamheidsbeleid is een relatief nieuw terrein. Een opkomende tak van wetenschap zou je kunnen zeggen. Niet alleen is het nieuw, maar het is ook bijzonder breed en uitgebreid. Het gaat over energiebesparing en milieuvraagstukken, cradel to cradle principes, groene keurmerken, innovatie, beleid op gebied van gezondheidszorg, personeel en opleiding, etc., etc.

Veel van de “professionals” in de branche hebben hiervoor geen specifieke opleiding gehad, maar komen voort uit een ander vakgebied. Mensen overzichtskennis op alle deelgebieden zijn schaars en ook per gemeente verschilt de kennis waarover men kan beschikken. Dat geldt voor het ambtelijk apparaat evenzeer als voor de raadsleden en de leden van de college´s van B&W.

Het belang dat men aan dit beleid hecht verschilt werkelijk van gemeente tot gemeente en van partij tot partij. Als de kiezer juist op dit gebied een bewuste stem wil uitbrengen op 3 maart aanstaande is het goed mogelijk dat hij zal worden geconfronteerd met de situatie dat de kandidaat en het programma van zijn voorkeur toevallig net niet in zijn gemeente verkiesbaar is. Hopelijk brengt dit overzicht toch een zekere duidelijkheid en zal het de kiezer makkelijker maken de voor hem relevante informatie te vinden.

Huidige stand van zaken in de Nederlandse gemeenten
Zoals we al hebben aangeduid zijn er enkele gemeenten die hier al meer ervaring mee hebben en andere die nog amper hiermee zijn begonnen. Vanaf landelijk niveau worden de gemeenten echter zeer bewust aangestuurd om te komen tot duurzaamheidsbeleid. Onder meer hebben we met ingang van 1 januari jl. regels vanuit en voor de landelijke overheid, maar ook voor de lokale overheden met betrekking tot duurzame inkoop. Enkele gemeente klagen over de eigen inkoopvoorwaarden die door de landelijke overheid worden gesteld, een andere daarentegen stelt zelf nog strengere eisen (Breda) en verbindt ook voorwaarden aan hun leveranciers op dit gebied. Naarmate de leverancier duurzamer is maakt men kans op langduriger contracten. Op deze wijze draagt de gemeente bij aan de transformatie van de economie niet alleen op lokaal niveau. In Amsterdam vernamen we van dhr. J. Lahaise van de gelijknamige fractie, maar thans verkiesbaar voor de PvdA, dat in deze gemeente voor hun leveranciers nog geen verduurzamings clausules worden gehanteerd, maar dat men daar in de toekomst wel naar toe wil.

Enkele gemeenten zijn al langere tijd zeer bewust met dit thema bezig. Er is onder meer ook een initiatief ontstaan vanuit de st.. Max Havelaar om een zgn. Fair Trade gemeente te kunnen worden en de eerste gemeenten hebben dit keurmerk inmiddels al verworven (Groningen b.v.). Ook is er door het COS Nederland een duurzaamheidsmeter opgesteld voor gemeenten. Op vrijwillige basis konden gemeenten dit invullen en werd bekeken hoe het gemeentelijk beleid scoorde op de drie punten van People, Planet en Profit. In 2009 hebben 132 van de ruim 400 gemeenten hieraan (gedeeltelijk) meegewerkt. Een overzicht van deze resultaten is te vinden op duurzaamheidsmeter Enkele gemeenten merkten overigens op, dat de gebruikte vragenlijsten veel te beperkt waren en dat ze al veel meer doen aan duurzaamheidsbeleid.

De koplopers
Een aantal van de voorlopers op dit gebied zijn natuurlijk al die gemeenten die helemaal bovenaan de lijst van de duurzaamheidsmeter worden genoemd zoals Breda en Alkmaar, maar daarnaast ook gemeenten uit een samenwerkingsverband “de Achthoek” waaraan onder meer de gemeenten Amsterdam, Nijmegen, Haarlem en Heerhugowaard meedoen.

Het aansturen van het ambtelijk apparaat door het gemeentebestuur heeft uiteraard grote invloed op hoe duurzaamheidsbeleid kan worden toegepast. Ook zal de gemeente voor een deel afhankelijk zijn van de kennis waarover men binnen de eigen dienst kan beschikken. Juist daarom zijn samenwerkingsverbanden op dit terrein bijzonder toe te juichen, daar op die manier meer kennis beschikbaar komt.

Andere voorbeelden uit de praktijk
Sommige gemeenten hebben eenvoudig weg de kennis nog niet in huis of hierop nog weinig beleid ontwikkeld. Voor de inwoners van die gemeenten is dit betreurenswaardig, want een goed duurzaamheidsbeleid kan de levenskwaliteit in hun gemeente aanzienlijk ten goede komen.

Tijdens ons onderzoek kwamen we ook gemeenten tegen als b.v. Slochteren. Op hun website is nauwelijks informatie over dit onderwerp te vinden. Men komt nog juist toe aan een paragraafje over wanneer de burgers het afval mogen aanbieden en over waterkwaliteit. Navraag bij een beleidsmedwerker van de gemeente, een senior inkoop manager, leerde dat dit geen issue was, daar men zich in Slochteren voorlopig vooral nog richtte op praktische zaken zoals werkgelegenheid. Het idee dat duurzaamheidsbeleid daarbij een rol zou kunnen spelen was kennelijk nog niet tot de gemeente doorgedrongen. De ontwikkeling van een “zonnewijk” in Heerhugowaard heeft bijvoorbeeld ook een positieve invloed gehad op de toeristische ontwikkeling van het gebied met de daaraan gepaard gaande werkgelegenheid.

Een ander voorbeeld, wederom uit het Noorden des lands is Assen. In deze gemeente lagen er plannen voor de ontwikkeling van een nieuwe, milieuvriendelijker afvalverwerkingsinstallatie. Uit het oogpunt van bezuiniging is dit plan echter niet doorgegaan. Dit is een curieus soort van beleid. Juist dit soort initiatieven verdienen zich vaak ook in economische zin op relatief korte termijn terug om van de positieve effecten op ander vlak nog maar even af te zien. Maar zo kan het dus kennelijk gaan in de gemeentelijke politiek.

In een gemeente als Etten-Leur vernamen we van enkele kandidaats raadsleden van de kleinere lokale partijen dat dit geen groot of belangrijk thema was in hun gemeente. Daar blijkt men dus kennelijk nog niet over kennis op het gebied van duurzaamheidsbeleid te beschikken en de vergaande invloed die duurzame maatregelen op andere sectoren kunnen hebben.

Lokale partijen
Een algemene trend bij deze verkiezingen is dat er veel lokale partijen zijn. Ook zijn er een aantal landelijke partijen, die in bepaalde gemeente ofwel te weinig aanhang denken te hebben, danwel in sommige gemeenten niet voldoende geschikte kandidaten voor een kieslijst heeft kunnen vinden.

Lokale partijen hebben vaak een zeer specifiek op hun eigen gemeente gericht partijprogramma. Soms hebben ze ook een zeer beperkt programma met een sterke regionale binding. We zullen bij deze partijen dan ook niet altijd aandacht voor duurzaamheidsbeleid tegenkomen.

Het is ook om deze redenen dus goed mogelijk dat een kandidaat van uw favoriete partij, die tevens aandacht en kennis heeft voor duurzaamheidsbeleid niet altijd in uw gemeente verkiesbaar zal zijn.

Duurzaamheidsbeleid ten tijde van crisis en bezuinigingen
Mochten er in sommige gemeenten nog twijfels over bestaan: veel duurzaamheidsbeleid verdient zichzelf terug. We spreken hier immers vaak over systemen van energiebesparing. Ook kan men besparen op grondstoffen, duurzaam bouwen, recycling promoten, etc. Dus ook en misschien juist in tijden waarin bezuinigd moet worden is het zinvol om naar duurzaamheidsbeleid te kijken om mede daardoor ook de begrotingsdoelstellingen te kunnen verwezenlijken.

Duurzaamheid blijkt vaak goedkoper uit te werken dan traditionele oplossingen. In het begin kunnen de technieken en technologieën nog duur(der) zijn, maar de steeds grootschaliger toepassing en de gebruiksvoordelen worden uiteindelijk steeds betere resultaten behaalt en wordt ook de werkgelegenheid in de veelal innovatieve kennis-economie bevordert.

Overzicht van de politieke partijen per gemeente
In het algemeen kunnen we stellen dat in veel grotere gemeenten er meer aandacht is voor dit beleidsterrein dan in de kleinere gemeenten. Belangrijke koplopers zijn natuurlijk Amsterdam, Breda, Heerhugowaard en Eindhoven.

Bij de gevestigde, landelijke politieke partijen zien we over het algemeen dat de meeste aandacht hieraan wordt geschonken door Groen Links, de PvdA en (in wisselende mate) de VVD. Christelijke landelijke partijen en D66 zitten in de middenmoot en over het algemeen zijn single issue partijen zoals TON en PVV samen met de lokale partijen hekkensluiter. Voor wat dit laatste betreft zijn er in enkele gemeenten wel lokale, soms ook single issue, partijen die duurzaamheidsbeleid wel als speerpunt in hun programma hebben opgenomen, maar dit zijn op het totale aantal toch de uitzonderingen.

Politiek en praktijk van duurzaamheid
Het is natuurlijk van belang om niet alleen naar de verkiezingsprogramma´s te kijken. Ten eerste moet men het ambitieniveau van de partijen bij de huidige verkiezingen relateren aan wat in de betreffende gemeente al is gerealiseerd op dit beleidsterrein. Het overzicht van de duurzaamheidsmeter die we hierboven al hebben aangehaald kan hierbij behulpzaam zijn.

Daarnaast moeten we kijken niet alleen naar de beloften en voornemens van de partijen die ze op dit gebied bij de komende verkiezingen doen, maar men moet dit ook in het perspectief van de betrokken verkiesbare kandidaten stellen. Staat de kandidaat met de meeste kennis op dit gebied op een verkiesbare plek? Heeft de partij in kwestie vakspecialisten op dit gebied. Waren deze mensen in de afgelopen periode ook al lid van de gemeenteraad of B&W? En zo ja, wat is er dan tot dusver tot stand gekomen in hun gemeenten?

Laat eens horen hoe het is in jouw gemeente.